Opiekun stażu

Zgodnie z wymienionymi regulacjami prawnymi dyrektor szkoły jest zobowiązany wyznaczyć opiekuna stażu nauczycielowi ubiegającemu się o uzyskanie stopnia awansu zawodowego na nauczyciela:

– kontraktowego,

– mianowanego.

Opiekuna stażu nie wyznacza się nauczycielowi ubiegającemu się o uzyskanie stopnia nauczyciela dyplomowanego.

Opiekunem stażu w szkołach publicznych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego może być nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który jest zatrudniony w tej samej szkole. Ustawodawca nie wprowadził tu wymogu zatrudnienia opiekuna w pełnym wymiarze godzin, ani konieczności nauczania takiego samego lub podobnego rodzaju zajęć dydaktycznych, co nauczyciel odbywający staż. Natomiast w szkołach niepublicznych i publicznych, które są prowadzone przez osoby fizyczne lub osoby prawne, które nie są jednostkami samorządu terytorialnego opiekunem stażu oprócz nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego zatrudnionego w tej samej szkole może być również nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze w tej szkole.

W rodzinnej placówce opiekuńczo-wychowawczej opiekunem stażu może zostać nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony w publicznym ośrodku adopcyjno-opiekuńczym, który zostanie wskazany przez organ nadzoru w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę.

Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli zmiana opiekuna stażu może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ustawodawca nie precyzuje tutaj terminu „szczególnie uzasadniony przypadek”. Decyzja taka pozostaje w gestii dyrektora szkoły, jednakże na pewno zmiana taka musi mieć uzasadnione przesłanki (np. choroba opiekuna, urlop dla poratowania zdrowia, urlop macierzyński, rozwiązanie stosunku pracy z opiekunem itp.). Kwestia czy taką przesłanką byłaby prośba o zmianę opiekuna przez nauczyciela stażystę, czy też prośba o zwolnienie z obowiązków opiekuna stażu przez samego opiekuna jest dyskusyjna. Wydaje się też, że taką decyzję dyrektor może podjąć, jeżeli zwracający się z prośbą/wnioskiem wskażą odpowiednio istotne przesłanki uniemożliwiające współpracę. Ocena, czy mieszczą się one w pojęciu użytym przez ustawodawcę, należy do dyrektora szkoły.

Podstawowym obowiązkiem opiekuna stażu jest wspieranie podopiecznego w realizacji zadań wymaganych do uzyskania określonego stopnia awansu zawodowego. W Karcie Nauczyciela określono, że opiekun ma pomagać w przygotowaniu i realizacji planu rozwoju zawodowego w okresie stażu. Zrozumiałym jest, że nauczyciel odbywający staż może oczekiwać pomocy od swojego opiekuna stażu na każdym etapie realizacji planu rozwoju zawodowego. Forma i zakres tej pomocy są uzależnione od specyfiki szkoły, jak też od nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć. Do obowiązków wynikających z pełnienia funkcji opiekuna stażu ustawodawca zalicza obowiązek przedstawienia dyrektorowi szkoły w ciągu 14 dni od dnia zakończenia stażu przez podopiecznego projektu oceny dorobku zawodowego nauczyciela odbywającego staż za okres tego stażu. Zgodnie z § 6 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli nauczyciel stażysta ubiegający się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego jest zobowiązany uczestniczyć jako obserwator w zajęciach prowadzonych przez opiekuna stażu w wymiarze co najmniej jednej godziny w miesiącu oraz omawiania tych zajęć z prowadzącym. Jednak ten sam przepis pozwala na zastąpienie podczas tej obserwacji opiekuna stażu przez innego nauczyciela. Ustawodawca kierował się w tym wypadku przede wszystkim korzyścią, jaka wypływa stąd dla nauczyciela odbywającego staż (więcej zyska nauczyciel stażysta uczący historii, który będzie obserwował lekcję innego historyka, niż lekcję prowadzoną przez opiekuna stażu, który naucza innego przedmiotu, np. matematyki).

Natomiast kwestię hospitowanej lekcji nauczyciela stażysty reguluje § 6 ust 1 pkt 3 wskazanego wyżej rozporządzenia. Stanowi on, że nauczyciel stażysta ubiegający się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego jest zobowiązany do prowadzenia zajęć w obecności opiekuna stażu lub dyrektora szkoły w wymiarze co najmniej jednej godziny w miesiącu. Wynika stąd, że ustawodawcy zależało na kontrolowaniu nauczyciela odbywającego staż. Natomiast osoba hospitująca nie koniecznie musi być opiekunem stażu, może to robić dyrektor szkoły. Ważny jest sam fakt hospitowania lekcji w określonym wymiarze – co najmniej jedną godzinę w miesiącu. W wypadku nauczyciela kontraktowego ubiegającego się o awans na stopień nauczyciela mianowanego ustawodawca nie wskazuje wprost konieczności hospitowania zajęć dydaktycznych przez opiekuna stażu, jak też hospitowania lekcji przez nauczyciela odbywającego staż u swojego opiekuna.

Nauczycielowi, który pełni obowiązki opiekuna stażu należy się dodatek funkcyjny. Kwestię tą regulują dwa akty prawne: rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (DzU z 2005 r., Nr 22, poz. 181 z późniejszymi zmianami) i rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw dla nauczycieli zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez organy administracji rządowej (DzU z 2005 r., Nr 22, poz. 182). Jeśli chodzi o szkoły prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego stosuje się § 5 pkt 2 pierwszego z wymienionych wyżej rozporządzeń. Wysokość dodatku określa organ prowadzący szkołę. W wypadku szkół prowadzonych przez organy administracji rządowej stosuje się drugie ze wskazanych rozporządzeń. Zgodnie z § 4 ust. 3 tegoż rozporządzenia nauczycielowi, któremu powierzono funkcję opiekuna stażu, przysługuje dodatek funkcyjny w łącznej wysokości nie przekraczającej 10% otrzymywanego przez niego wynagrodzenia zasadniczego.

Okres wypłacania dodatku funkcyjnego z racji wykonywania obowiązków opiekuna stażu jest ściśle związany z okresem stażu. W wypadku nauczyciela stażysty ubiegającego się o stopień nauczyciela kontraktowego wynosi on 9 miesięcy, a w wypadku nauczyciela kontraktowego ubiegającego się o stopień nauczyciela mianowanego 2 lata i 9 miesięcy (w określonych sytuacjach jest możliwe skrócenie stażu) i przez ten okres opiekun pobiera wskazany dodatek. Jeśli zdarzą się przerwy w odbywaniu stażu wynikające z choroby, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub urlop inny niż wypoczynkowy, przekraczające miesiąc, skutkujące wydłużeniem stażu o ten okres, dodatek opiekunowi się nie należy. Na przykład może się zdarzyć, że nauczyciel odbywający staż będzie przebywał na dwumiesięcznym zwolnieniu lekarski. Jego staż wydłuży się wówczas o czas jego nieobecności w pracy. W związku z tym w okresie zwolnienia lekarskiego opiekun stażu nie będzie otrzymywał dodatku funkcyjnego, ale będzie mu się należał w okresie, o jaki staż został wydłużony. W sytuacji, gdy absencja nauczyciela odbywającego staż wynosi mniej niż miesiąc nic nie zmienia się w warunkach odbywaniu stażu, a więc również w zasadach wynagrodzenia opiekuna. Z kolei w sytuacji, gdy absencja w pracy nauczyciela odbywającego staż jest dłuższa niż rok, staż zostaje przerwany, co skutkuje koniecznością odbycia go ponownie w pełnym wymiarze. Dotyczy to również sytuacji, kiedy staż zostaje przerwany na wniosek nauczyciela, który go odbywa. Jest to związane z obowiązkiem sporządzenia nowego planu rozwoju zawodowego i ponownym wyznaczeniem przez dyrektora szkoły opiekuna stażu.

Adam Balicki – pracownik naukowy Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.